Ψήφος: Δικαίωμα ή υποχρέωση;

Τι σημαίνει το δικαίωμα στην ψήφο; Πώς το εκμεταλλεύεται ο πολίτης; Ποια είναι τα κριτήρια που ψηφίζει στις εκλογές;
Σε γενικές γραμμές διάφορα. Μεταξύ άλλων είναι τα παρακάτω:

• Πολιτικά κατά παράδοση

Πολιτικά κατά παράδοση ψηφίζουν όσοι σε κάποια φάση της ζωής τους ψήφισαν ένα κόμμα, είτε επειδή διάβασαν τις θέσεις του και συμφώνησαν τότε, είτε επειδή ήξεραν κάποιον υποψήφιο, είτε επειδή παραδοσιακά η οικογένειά τους ψήφιζε το κόμμα και στη συνέχεια ταυτίστηκαν με το κόμμα αυτό. Είναι αυτοί που ακόμα και ολοκληρωτική καταστροφή της χώρας (προφανώς με μία δόση υπερβολής) να προτείνει το κόμμα θα το ψηφίσουν.

Θα μπορούσε κανείς να πει ότι ψηφίζουν και από αδράνεια, μιας και ψήφισαν το ίδιο κόμμα και παλιότερα - αυτό ξέρουν, αυτό εμπιστεύονται -. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται και όσοι έχουν προσαρμόσει τις προσωπικές τους αντιλήψεις ώστε να ταυτιστούν με αυτές του κόμματος και οι οποίοι πολλάκις δεν έχουν άποψη για κάποιο θέμα (ή επιφυλλάσσονται να πάρουν θέση) προτού διαβάσουν τη θέση του κόμματος.

• Γνωριμία / αίσθηση οικειότητας

Ανέκαθεν ψήφιζε μεγάλο μέρος του πληθυσμού σύμφωνα με τις γνωριμίες που έχει. Αν κατεβαίνει ένας φίλος σου, θα τον στηρίξεις κλπ. Αυτή η συνήθεια προεκτείνεται συχνά και σε άτομα με τα οποία αισθάνεται κανείς οικείος, όπως για παράδειγμα τραγουδιστές, ηθοποιούς, διάσημους γενικά. Και στις δύο περιπτώσεις ο ψηφοφόρος, αισθανόμενος ότι "ξέρει" τον υποψήφιο, για κάποιο λόγο πείθεται ότι η πολιτική του δράση θα βοηθήσει και τον τόπο να προοδεύσει.

Αυτή η λογική είναι ακριβώς η ίδια λογική που ψηφίζαμε στο δημοτικό και στο γυμνάσιο για το προεδρείο της τάξης ή το 15μελές. Υποτίθεται ότι βγαίνοντας από το σχολείο κάποιος είναι αρκετά ώριμος για να μην το κάνει αυτό. Αλλιώς θα ψήφιζαν και οι ανήλικοι.
Φυσικά, σε αυτή την κατηγορία εμπίπτουν και οι ρουσφετολογικές ψήφοι, που μέσω κάποιας γνωριμίας οι ψηφίζοντες προσπαθούν να έχουν κάποια "διευκόλυνση".

• Διαμαρτυρία

Αρκετός κόσμος αισθάνεται την ανάγκη να διαμαρτυρηθεί. Πάντα. Και πώς διαμαρτύρεται; Είτε απέχοντας από τις εκλογές, είτε ψηφίζοντας άκυρο, είτε ψηφίζοντας κάποιο κόμμα στην τύχη γιατί αισθάνεται απογοήτευση από τα υπόλοιπα.

Είναι φυσιολογικό ο κόσμος να θέλει να διαμαρτυρηθεί. Ιδίως στο σημείο που έχουμε φτάσει ως χώρα. Αλλά η λύση σίγουρα δεν είναι η αποχή, ούτε η άκυρη ψήφος, ούτε η τυχαία ψήφος. Η λύση δίνεται από το πολιτικό σύστημα. Υπάρχουν πολλά υποψήφια κόμματα. Κάποιο θα έχει απόψεις κοντινότερες σε αυτές του διαμαρτυρόμενου. Ψηφίζοντάς το, αυτόματα η ψήφος γίνεται από ψήφος διαμαρτυρίας, θετική ψήφος σε κάποιο κόμμα. Και ακόμα και αν δεν υπάρχει κόμμα το οποίο να εκφράζει την άποψη του διαμαρτυρομένου, υπάρχει πάντα το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. Εξάλλου, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι εκλογές είναι η μοναδική ευκαιρία να επιλέξουμε αυτόν που θα μας αντιπροσωπεύσει καλύτερα.

• Ψήφος σε κόμμα εξουσίας / που θα βγει σίγουρα
  

 Αυτό είναι πάλι πολύ συχνό. Κανείς δε θέλει να είναι με τους χαμένους. Συχνά ακούς, καλά τα λέει αυτός, αλλά δε βγαίνει, οπότε θα ψηφίσω τον άλλον που δεν τα λέει τόσο καλά, αλλά βγαίνει. Γιατί; Ποτέ δεν το κατάλαβα. Προφανώς σε κανέναν δεν αρέσει να είναι στους χαμένους, αλλά είναι πραγματικά με τους νικητές, με τους οποίους δε συμφωνεί και τόσο, κάποιος που τους ψήφισε επειδή απλά ήξερε ότι έβγαιναν; Ή μήπως αυτοί είναι οι νικητές και αυτός ο χαμένος;

• Θέσεις κόμματος / υποψηφίων
  

Θεωρητικά αυτός θα έπρεπε να είναι ο μοναδικός λόγος για να διαλέξει κανείς ποιον πρέπει να ψηφίσει. Αλλά τα πράγματα είναι αρκετά διαφορετικά στην πραγματικότητα. Πρώτα απ'όλα οι θέσεις των υποψηφίων σπάνια διαφοροποιούνται έστω και λίγο από τις θέσεις των κομμάτων. Η πλειοψηφία δηλαδή των μελών ενός κόμματος επιβάλλουν την άποψή τους και στους υπόλοιπους. Από εκεί και πέρα, ένα μεγάλο μέρος του κόσμου δεν αφιερώνει χρόνο για να διαβάσει το πρόγραμμα του κάθε κόμματος και τις θέσεις του. Παρόλα αυτά, θεωρητικά μιλώντας, η κάθε κυβέρνηση έχει εκλεγεί για να εφαρμόσει αυτό το πρόγραμμα.

Αλλά σπάνια το πρόγραμμα αυτό εφαρμόζεται. Γιατί; Γιατί αφενός προ μνημονίου όσα μέτρα συναντούσαν την αντίσταση του κόσμου πάγωναν και αφετέρου από το μνημόνιο και μετά δεν υπάρχουν δυνατότητες για τόσο μεγάλη παροχολογία. Και το πρόβλημα είναι ότι κανείς δε λογοδοτεί γι'αυτό. Θα έπρεπε κανονικά η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον πρόεδρο της δημοκρατίας να δίδεται μαζί με μία υποχρέωση εφαρμογής του προγράμματος που έχει εξαγγελθεί (φυσικά σε γενικές γραμμές, μικροαλλαγές είναι φυσικό να συμβαίνουν). Και όταν αυτό δε συμβαίνει θα πρέπει ο λαός να εκλέγει εκ νέου εκπροσώπους στη Βουλή. Με νέα προγράμματα που θα είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόσουν.

Ο Παπανδρέου εξελέγη με το "Λεφτά υπάρχουν". Και εξελέγη με αυτό γιατί απλά μπορούσε να υπόσχεται στους πάντες τα άπαντα, χωρίς κάποια νομική υποχρέωση να τα εφαρμόσει μετά. Αντίστοιχα τώρα ο Σαμαράς προσπαθεί με το "Ισοδύναμα μέτρα υπάρχουν" να κερδίσει τις εκλογές. Μένει να αποδειχθεί στην πράξη (μιας και σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις φαίνεται ότι θα κερδίσει) αν και αυτό είναι απλά το "Λεφτά υπάρχουν" του 2012. Ο ίδιος ισχυρίζεται ότι δεν είναι. Ας ελπίσω κι εγώ λοιπόν πως δεν είναι. Το μέλλον θα το κρίνει.

Θεωρητικά θα έπρεπε ο κριτής αυτών των ανακριβειών να είναι ο λαός. Αλλά όταν ο λαός κάνει πολλές φορές τα ίδια λάθη και εξαπατάται τόσο εύκολα, ίσως θα έπρεπε να υπάρχει μία ασφαλιστική δικλείδα από το ίδιο το δημοκρατικό σύστημα για να αποφεύγονται αυτές οι πρακτικές. Στο παραμύθι με τον ψεύτη βοσκό, οι συγχωριανοί του χρειάστηκαν μόνο δύο φορές για να σταματήσουν να τον πιστεύουν.

Πώς όμως θα έπρεπε να ψηφίζει κανονικά ο λαός;

Η ψήφος είναι ιερό δικαίωμα του καθενός. Είναι όμως συνδεδεμένο με μία ταυτόχρονη υποχρέωση. Της συνειδητής ψήφου. Όπως πριν πάρουμε μία μεγάλη απόφαση στην προσωπική μας ζωή, όπως όταν μία επιχείρηση ξεκινάει μία επένδυση, όπως πριν αγοράσουμε ένα αυτοκίνητο, εξετάζουμε διεξοδικά όλες τις παραμέτρους, έτσι πρέπει να κάνουμε και πριν ψηφίσουμε. Κάθε φορά. Όπως λέει ο λαός: "Η ημιμάθεια είναι χειρότερη από την αμάθεια". Πρέπει λοιπόν να φροντίζουμε να αποκτάμε μία πλήρη εικόνα του τι ψηφίζουμε και να μην αναλωνόμαστε στα "εξώφυλλα" των διαφημιζόμενων παροχών. Αλλιώς η ψήφος μας καταδικάζει όχι μόνο εμάς, αλλά και το υπόλοιπο κοινωνικό σύνολο. Και ενίοτε και τις επόμενες γενιές.